NISB Pilots BeweegVriendelijke Omgeving

Initiator van de pilots is VWS, die graag wil weten welke sociale en fysieke maatregelen er toe doen om een beweegvriendelijke omgeving te krijgen. Uit de pilots moeten praktijkvoorbeelden rollen waarmee gemeenten aan de slag kunnen. Uitvoerder is het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB). Namens NISB kijkt Dayenne L’abée mee met de negen pilots en adviseert. L’abée: “Hoewel elke wijk en elke situatie anders is, gaan we de ervaringen in handzame tools gieten. Zodat we bijvoorbeeld ontwerpers richtlijnen mee kunnen geven. Daarbij kijken we niet alleen naar jeugd, maar bewegen is iets wat een gehele bevolking aangaat.” De pilots lopen nog tot medio 2013 door.

BVO-model: Hard-, soft- en orgware

NISB heeft haar visie op een beweegvriendelijke omgeving vertaald in een model waarin het draait om drie kernzaken: hardware, software en ‘orgware’. (zie BVO-model) Dit model wordt in de pilots getest.

Hardware

Voorbeelden van beweegvriendelijke ‘hardware’: stoepen, straten, pleinen, parken, groenstroken en veldjes, speelplekken en -tuinen, multifunctionele en sportaccommodaties, schoolpleinen, braakliggende terreinen en (recreatieve) wandel- en fietspaden. Een plek of ruimte om te bewegen wordt pas succesvol, wanneer wordt voldaan aan een aantal kwaliteitseisen en ontwerpprincipes, wanneer de gebruiker centraal staat en er een koppeling is tussen hardware en software.

Software

Software houdt in: organisatie van sportactiviteiten, spelmiddagen, instuiven, buurtbijeenkomsten, toernooien, fiets- en wandeltochten, sportieve opvang, et cetera. Ook vallen daaronder voorlichting en communicatie: buurtbijeenkomsten, bewegwijzering, bebording - met de spelregels van een Cruijff Court bijvoorbeeld. En begeleiding: inzet van een sportbuurtwerker, buurtsportcoach, jeugd- en jongerenwerker, pedagogische medewerkers NME-centra en kinderopvang, wijkmanager, etc. De begeleiding kan de vorm aannemen van het leiden van sport- en spelactiviteiten maar ook het beheren van een speeltuin.

Orgware

Derde onderdeel van het model is de orgware; de wijze waarop een beweegvriendelijke omgeving tot stand komt. Orgware bevat randvoorwaardelijke aspecten, aandachtspunten en procesaspecten. De orgware zorgt voor de realisatie van en de verbinding tussen een activiteitenprogramma met de fysieke inrichting van het gebied. Om tot een beweegvriendelijke omgeving te komen, geldt voor elk aandachtspunt dat een heldere definitie van de maatschappelijke urgentie wordt worden omschreven. Welke maatschappelijke kwestie (overgewicht/ veiligheid/ sociale cohesie) maakt dat er bereidheid bestaat of kan ontstaan om het gebruik van de openbare ruimte aan te pakken? Bewoners en professionals zullen op voorhand niet een gelijke omschrijving van die maatschappelijke urgentie geven. De uitdaging is de maatschappelijke urgentie zo te verwoorden dat zoveel mogelijk betrokken partijen zich hierin kunnen herkennen.

Pilots Nieuw West Amsterdam

Een van de wijken waar het concept van een BVO wordt getest is Nieuw West in Amsterdam, waar ondanks de aanwezigheid van veel kleine speelplekken, weinig buiten wordt gespeeld. Een belangrijke oorzaak hiervoor blijkt in het veiligheidsgevoel van allochtone moeders te liggen. Loek Leenen begeleidt in Nieuw West de pilot: “We gaan de komende maanden een marketingcampagne op poten zetten om te kijken hoe we dat gevoel kunnen vergroten. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een ‘pooltje’ van toezicht door verschillende ouders.”

Slecht gebruik kleine speelplekken

De pilot in West biedt meer inzichten. Leenen: “We weten nu bijvoorbeeld dat er meer gespeeld wordt op grotere speelplekken. De kleine locaties dicht bij huis worden relatief minder gebruikt en staan er vaak ook qua onderhoud slechter bij. Als je dat weet, dan kun je daar in je beleidskeuzes rekening mee houden.” L’abée: “In Nieuw West zal dus vooral aan software en orgware-knoppen in het NISB-model gedraaid moeten worden.”

Aanbevelingen voor BVO

Kennis en ervaring leren dat een succesvolle beweegvriendelijke omgeving de volgende aandachtspunten kent:
•    gebruiker staat centraal: ga uit van de beweegbehoefte van de burger en gebruik de kracht van burgerparticipatie;
•    schaalniveau beweegvriendelijke omgeving; het maakt een groot verschil of je plannen maakt op straat-, wijk of regionaal niveau (buitengebied);
•    draagvlak is noodzakelijk voor een beweegvriendelijke omgeving ;
•    gemeente voert regie, maar hoeft niet de enige partij te zijn die verantwoordelijk is voor een beweegvriendelijke omgeving. Denk ook aan burgers en private partijen;
•    intersectoraal samenwerken, een integrale aanpak – waag die stap naar de andere sector;
•    sleutelfiguren inzetten;
•    gedragsbeïnvloeding: inzetten op duurzame beweegstimulering, zoals het organiseren van sport- en beweegactiviteiten.

Informatie en handvatten

Op de vernieuwde website van NISB www.nisb.nl/ruimtevoorbewegen zijn kennis en expertise, inspirerende praktijkvoorbeelden en projectenhandvatten te vinden voor het ontwikkelen van een beweegvriendelijke omgeving. Het Netwerk In Beweging is een online netwerk voor professionals werkzaam binnen de sector sport, bewegen, gezondheid. De werkgroep 'sportieve openbare ruimte' is interessant, om te horen en te zien wat er speelt onder professionals, een discussie te starten of mensen naar hun mening te vragen. Meldt u aan op www.netwerkinbeweging.nl/werkgroep/95

Op de foto’s

Foto 1: Het Wachterliedplantsoen in Nieuw West Amsterdam. De kinderboerderij en het verenigingsgebouw bieden toezicht waardoor allochtone ouders eerder gebruik maken van de speelplaats.
Foto 2: Goed voorbeeld van Orgware: de speelvoorzieningen op het Van Beuningenplein Nieuw West zijn opgezet i.s.m. met, en worden gebruikt door buurt- en jongerenwerk, basisscholen en een koffiecafé.
Foto 3: Het BVO model van NISB.