De Rotterdamse buitenspeelnorm

Vaak is speelruimte de sluitpost bij ruimtelijke plannen en het eerste slachtoffer als er ruimte tekort is. Een buitenspeelnorm kan voorkomen dat speelruimte ‘het kind van de rekening is’. Maar zo’n norm blijkt lastig te realiseren. Landelijk zijn er al vaak plannen gemaakt voor een buitenspeelnorm, maar nooit aangenomen. De gemeente Rotterdam ging zelf aan de slag en formuleerde in 2008 haar eigen Rotterdamse buitenspeelnorm. BuitenSpelen is benieuwd wat de ervaringen zijn.

“Onze buitenspeelnorm is nog steeds van kracht”, bevestigt Frank Haans, functioneel beheerder spelen van de gemeente Rotterdam en medeverantwoordelijk voor de implementatie van de norm. “Al merken we wel dat een regelmatige update noodzakelijk is. In 2013 hebben we de norm geëvalueerd en getoetst aan de praktijk. Hieruit bleek dat de norm op verschillende manieren wordt toegepast: als ontwerp- en toetsingsinstrument bij het maken van ruimtelijke plannen en als toetsingsinstrument voor de bestaande gebieden, om te kijken of er voldoende ruimte aanwezig is. De norm blijkt een handig hulpmiddel om dit op een objectieve manier te doen en te borgen dat er in planontwikkeling voldoende speelruimte wordt voorzien of om te agenderen dat het speelruimte maken en het behoud van speelruimte noodzakelijk is.”

Niet vrijblijvend
De norm is op verschillende manieren ingebouwd in het beleid en de systemen van de gemeente. Zo is de norm opgenomen in het GIS-systeem. Haans: “Daarmee is voor iedereen zichtbaar of en hoe de norm wordt toegepast.” Een ander belangrijk instrument bij de toepassing van de norm zijn de referentiewaarden maatschappelijke voorzieningen, een rekenmodel voor projectontwikkelaars. Daarin is de norm (ook financieel) geborgd voor nieuwe gebiedsontwikkelingen. Op dezelfde manier is de buitenspeelnorm opgenomen in de (ontwerp)omgevingsvisie. “De buitenspeelnorm is dus zeker niet vrijblijvend en kan niet zomaar worden genegeerd”, stelt Haans. “Als je de norm niet of niet in z’n geheel kunt toepassen, moet je dat voorleggen aan de AdviesCommissie Openbare Ruimte.”

Voor alle buurtbewoners
De Rotterdamse buitenspeelnorm is in opzet kwantitatief. Hij zorgt voor spreiding over de buurten en voor voldoende ruimte binnen barrièreblokken. Daarnaast stelt de norm enkele basale kwalitatieve eisen aan de stedenbouwkundige inpassing. “Maar de invulling van de ruimte – fysiek en sociaal – is geen onderdeel van de norm,” aldus Haans. “We zien in de praktijk dat het maken van voldoende ruimte voor spelen een goede basis legt voor stimulering van ontmoeting en beweging, niet alleen voor kinderen maar voor alle buurtbewoners.” Daarin zit ook meteen een verbreding die is doorgevoerd na de evaluatie van 2013: de norm buitenspeelruimte is sindsdien ook bedoeld voor 18 jaar en ouder. Daarmee schept de norm niet alleen buitenspeelruimte voor kinderen en jongeren, maar regelt ook ontmoetingsruimte voor alle bewoners van de stad.

Haans: “We zijn in Rotterdam inmiddels al weer een paar stappen verder, met ruimte voor samen spelen (toegankelijkheid), flexibele inrichting en participatie. Dat is allemaal uitgewerkt in het programma “Kom op naar buiten!” uit 2016. De buitenspeelnorm is in dit beleid bevestigd, maar ook is de wens uitgesproken om de norm kwalitatief verder door te ontwikkelen.”

Goed instrument
In Rotterdam is de buitenspeelnorm een blijvertje. “Gezien alle ontwikkelingen, transities en ruimteclaims die op de openbare ruimte van de stad afkomen, wordt het borgen van voldoende ruimte voor spelen niet alleen complexer maar zeker nog noodzakelijker. Dit betekent echter ook dat regelmatige actualisatie nodig is en blijft.”

Aanbevelen
Frank Haans kan de norm dan ook zeker aanbevelen aan andere gemeenten: “Het mooie van deze kwantitatieve norm is dat je op een objectieve manier het gesprek aan kunt gaan over het reserveren van voldoende ruimte voor spelen in de stad. Zonder dat je het al meteen over de invulling of aard van de plekken hoeft te hebben.”

Dit artikel is verschenen in BuitenSpelen 04/2021. Je leest het volledige artikel, inclusief kader, gratis in onze digitale bibliotheek.