Van beleid naar beweging: Sportkracht 12 als onmisbare schakel

Sportkracht12 is een samenwerkingsverband van de twaalf provinciale sportorganisaties in Nederland, dat als doel heeft om sport, bewegen en een gezonde leefstijl te bevorderen in alle provincies. Deze organisatie fungeert als een verbindende schakel tussen landelijke beleidskaders en de uitvoering op lokaal niveau. Sportkracht12 stemt provinciale initiatieven en strategieën op elkaar af, ondersteunt gemeentes met kennis, netwerken en projecten, en stimuleert innovatie in de sportsector. 

Mieke Zijl van SportDrenthe en Noud van Herpen van Stichting Sportservice Noord-Brabant schuiven aan om te vertellen over de kracht van Sportkracht12. “Sportkracht12 is het vehikel om landelijk beleid te vertalen naar de regio”, stelt Zijl. “Onze organisatie heeft implementatie-, communicatie- en uitvoeringskracht. Dat komt onder andere omdat we op de hoogte zijn van wat er lokaal speelt, maar ook wat er aan landelijk beleid wordt ontwikkeld.” 

Van Randstad naar provincie 

Deze lokale kennis is van cruciaal belang, vindt Van Herpen. “Hoe je het ook wendt of keert, veel beleidsplannen worden ontwikkeld in de Randstad. Maar dat is dan niet meteen relevant voor Rucphen of Grolloo. Wij zijn het filter, weten wat wel en niet werkt. Of hoe iets zou kunnen werken.” 

Zijl en Van Herpen vinden dat de toegevoegde waarde van Sportkracht12 nog wel eens wordt onderschat. “Helaas worden we wel eens overgeslagen. Dat kan ook te maken hebben met het feit dat bij de uitvoering van een beleidsproject of programma idealiter maximaal twee overheidslagen betrokken mogen zijn. Ons betrekken betekent dat aansluiten bij de regionale en lokale ontwikkelingen gegarandeerd is en de uitvoering goed aansluit bij wat er speelt.” 

Gebrek aan tijd 

Van Herpen vult aan: “Door kennispartijen wordt echt veel ontwikkeld, maar die kennis wordt te weinig toegepast in de lokale situatie, vaak simpelweg door een gebrek aan tijd. Als je in een gemeente 1fte beschikbaar hebt voor sport- en beweegbeleid, die alle thema’s moet behandelen, dan heeft die geen tijd om ook nog eens alle kennis bij te houden. Als wij er niet zouden zijn dan worden er onnodig fouten gemaakt.” 

Een van de thema’s waar Sportkracht12 zich mee bezighoudt is Bewegen in de Openbare Ruimte. Het expertteam Bewegen In de Openbare Ruimte (BIOR) van Sportkracht12 maakt zich sterk voor een omgeving die mensen van jong tot oud verleidt tot buiten bewegen, sporten, spelen en recreëren. Het BVO-model van Kenniscentrum Sport & Bewegen staat hiervoor aan de basis. In dit model is Sportkracht12 meestal de aangewezen partij voor de software, naast hardware en orgware een onmisbaar element in het doen slagen van sport- en beweegbeleid. In de praktijk zijn het namelijk de buurtsportcoaches, in dienst van de provinciale sportserviceorganisaties, die voor activiteiten, begeleiding en communicatie zorgen.

 “Daarnaast helpen wij bij de verankering van sport in gemeentelijk en provinciaal beleid”, aldus Van Herpen. “Met de vertegenwoordigers van de provinciale sportorganisaties kunnen we onderling taken verdelen. Bijvoorbeeld door aan te schuiven bij de verschillende cirkels van de Beweegalliantie. En zo kunnen we voor landelijke partijen ook als één gesprekspartner optreden. Dat scheelt weer elf overleggen.” 

Oproep aan Den Haag 

Dit najaar gaat Nederland weer naar de stembus en zullen nieuwe ministers en staatssecretarissen aangesteld worden. Welke tips zouden Zijl en Van Herpen de nieuwe verantwoordelijke bewindslieden willen meegeven? “Omarm de provinciale laag”, is Zijl duidelijk. “Het huidige kabinet kwam met hele mooie teksten, maar sneed ondertussen wel in de middelen”, klinkt het kritisch. 

Van Herpen: “Door de provincie niet te betrekken, mis je letterlijk ruimte voor sporten en bewegen. Zo zijn natuurgebieden vaak in bezit van de provincie, ze voorzien alle omliggende gemeenten van ruimte voor recreatie. We kunnen ook meekijken bij de verdeling van locaties. Stel dat zeven gemeenten in een provincie aan de slag willen met urban sports, en ze er allemaal voor kiezen om een pumptrack aan te leggen. Dan kan het zijn dat je op een paar honderd meter van elkaar eenzelfde pumptrack hebt liggen. Terwijl je liever een pumptrack en een skatebaan hebt.” 

Aan tafel bij gemeenten 

Door iemand vanuit de provincie aan te laten schuiven bij de gemeente voorkom je dit soort misstappen. Zijl: “We stimuleren onze collega’s om aan tafel te komen bij de gesprekken over de Omgevingsvisies van gemeenten. Praat mee over hoe je de openbare ruimte kunt benutten om mensen te verleiden tot gezonde keuzes. Als je dat niet op tijd doet, ben je een sluitpost. En sport is geen hobby die je er een beetje bij doet. Zeker met de oplopende zorgkosten is dit onderwerp een heel belangrijk puzzelstukje van de oplossing.” 

Om dit extra kracht bij te zetten zou sport- en beweegbeleid beter bestendigd moeten worden, vindt Zijl. “Stop met al die verschillende akkoorden, daar hebben we er al genoeg van. Versterk en bestendig de huidige. We zijn we heel veel tijd kwijt om al die nieuwe plannen en regels door te nemen. En dat terwijl de provinciale sportorganisaties allemaal stichtingen zijn, honderd procent afhankelijk van subsidies. Zorg voor structurele regelingen in plaats van tijdelijke initiatieven. Kijk verder dan een regeerperiode.” 

Sportkracht12 pleit voor een structurele rol in het sport- en beweegbeleid: niet als extra bestuurslaag, maar als onmisbare schakel in de uitvoering. De oproep aan de nieuwe ministers is helder: erken de waarde van de provinciale laag en borg deze structureel in beleid én financiering. 

Binnen Sportkracht12 werken 12 provinciale sportservicebureaus gezamenlijk aan een gezond en sportief Nederland. Buurtsportcoaches zijn een belangrijk onderdeel van deze ambitie, waarbij ze lokale verbindingen leggen en sport- en beweegaanbieders ondersteunen om het sport- en beweegaanbod te versterken en te innoveren. De komende maanden laten we een aantal buurtsportcoaches uit het hele land aan het woord op de website van Ruimte voor Bewegen. Wat is hun rol en hoe zetten ze de openbare ruimte in? 

Dit artikel is verschenen in Ruimte voor Bewegen magazine #2 2025. Lees meer van Ruimte voor Bewegen in onze digitale bibliotheek.