Speleon onderzoekt kind in speelruimte

Praktijkkennis ten bate van onderwijs

Het Speleon van de Hogeschool iPabo in Amsterdam is recent geopend door wethouder Lodewijk Asscher. Speleon staat voor Spelen, Leren en Ontdekken. Het onderzoekscentrum is ingericht als speelplaats waar praktijkgericht en innovatief onderwijsonderzoek zal worden gedaan. Hier werken de iPabo, de Vrije Universiteit Amsterdam (LEARN! en het Centrum Brein & Leren) en de basisscholen samen aan het vergaren van praktijkkennis over de ontwikkeling van kinderen tot hun ongeveer hun 7e jaar. met name het onderwijs heeft behoefte aan bewezen kennis en praktijkervaringen wat betreft de ontwikkeling van het jonge kind, vooral omtrent de overgangsperioden van peuter naar kleuter naar basisschoolkind.

Invloed jonge jaren op ontwikkeling

In de jongere jaren van kinderen wordt de basis gelegd voor de taal-, denk - en motorische ontwikkeling. Ook hun natuurlijke nieuwsgierigheid en sociaal emotionele ontwikkeling spelen in deze fases een belangrijke rol. “Een kind begint niet blanco op de basisschool”, vertelt Carolien Gravesteijn, lector Jonge Kind aan de iPabo. “Sommigen hebben via de opvang of de school al vroegschoolse educatie gehad. Ook de manier waarop ouders spelen en omgaan met hun kind, is heel verschillend. Wij willen inzicht krijgen in die verschillen en de invloed daarvan op de verdere ontwikkeling.”

Setting en onderzoeksvragen

In het expertisecentrum is een ruimte ingericht waar jonge kinderen (3-7 jaar) kunnen worden geobserveerd terwijl ze spelen, een groepsgesprek voeren of gericht werken aan een taak. Aandachttrekker in de ruimte is een boomhut waar in geklommen kan worden en die is ingericht als complete woning met keukentje en stoeltjes. Onderzoeksvragen liggen op het gebied van sekse- en leeftijdsverschillen en kinderen die uit een ‘rijke leeromgeving’ komen (veel voorgelezen, beweging, muziek, geprikkeld door natuur, musea e.d.) versus kinderen die weinig worden geprikkeld. Gravesteijn: “Er is al veel bekend uit wetenschappelijk onderzoek. Maar hoe kunnen we deze kennis toepassen, zodat studenten, crècheleidsters, meesters en juffen er echt iets aan hebben? Op welke nieuwe vragen stuiten we in de praktijk? Hoe kunnen we via observaties, aanpassingen en onderzoek antwoord geven op deze nieuwe vragen? Daar richten wij ons op.”

Samenwerking noodzakelijk

In Speleon werken studenten, basisscholen en onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) samen. “Samenwerking is een ‘must’ om beschikbare kennis bij de werkvloer te krijgen”, vertelt Gravesteijn. ”Maar ook kijken we naar wat praktijkervaring kan toevoegen aan wetenschappelijk onderzoek. Kinderen die tijdens hun peutertijd bijvoorbeeld veel ruimtelijke woorden horen, hebben als kleuter een voorsprong op ruimtelijk inzicht. Hoe gaan we deze kennis toepassen bij de begeleiding van peuters? Moeten we ze veel laten puzzelen of juist laten bewegen en afstanden laten ervaren, of een combinatie? En hoe krijgen we de omgeving van peuters zo ingericht dat ze in aanraking komen met ruimtelijke woorden, zoals rond, op, naast, boven, stukje en achter.” Tijdens de opening spreken wetenschappelijke partners en VU-professoren Bert van Oers en Jelle Jolles.

Mogen kinderen nog ‘gewoon’ spelen?

Ouders, leerkrachten en crècheleidsters worstelen er mee: mogen kinderen dan niet gewoon meer lekker vrijuit spelen? Dient alles te gebeuren met een vooropgezet plan om de ontwikkeling van het kind zo goed mogelijk te laten verlopen? Het is volgens Bert van Oers, hoogleraar cultuurhistorische onderwijspedagogiek bij de faculteit der Psychologie en Pedagogiek van de VU, zeker niet de bedoeling dat ouders en leerkrachten onzeker worden en zich bij alles gaan afvragen of het juist wel of niet bijdraagt aan de ontwikkeling van het kind. Heel veel gaat namelijk vanzelf goed. Peuters bijvoorbeeld zijn dol op contact maken en kijken naar wat er gebeurt op basis van hun eigen handelen: tegen een bal aantrappen, een doos lego omkieperen, de pop laten slapen, plantjes uit de tuin trekken, de trein laten rijden, stoeien. Ze herhalen vaak iets om te zien of dit hetzelfde effect heeft." Eigen onderzoek als het ware.

De spelende leerkracht

Het Speleon huisvest op de Hogeschool iPabo om zo studenten al vroeg in hun loopbaan te betrekken bij onderzoek. Jelle Jolles, hoogleraar Hersenen, Gedrag & Educatie en directeur van het Centrum Brein & Leren (VU), vindt de rol van de leerkracht cruciaal. “Die moet enthousiasme kunnen uitstralen.” Jolles spreekt van de spelende leerkracht die samen met de kinderen op ontdekkingstocht gaat. “Open vragen zetten aan tot denken, het kind gaat zelf op onderzoek uit en vindt een antwoord. Hiervoor is het belangrijk om in de klas en in de speelruimte een sfeer te creëren waarbij het prima is als de uitkomst niet vast staat. Het kind ervaart dat nieuwe vragen en ervaringen leuk zijn.”

Bron: Hogeschool iPabo.

Dit artikel is een bewerking van een persbericht geschreven door Afke Kostelijk, redacteur en beleidsmedewerker bij het Centrum Brein & Leren van de VU in samenwerking met Saskia van Holk, medewerker communicatie & PR aan de Hogeschool iPabo.