Zo benut je de kracht van zon in de openbare ruimte optimaal

maandag 30 juni 2025

Zonlicht wordt in het ontwerp van beweegvriendelijke buitenruimte vaak gezien als iets waartegen we ons moeten beschermen. Maar dat beeld is te eenzijdig. Ook zonnige plekken spelen een belangrijke rol in het stimuleren van buitenspelen en bewegen. Niet alles hoeft onder een boom of overkapping – juist in het zonlicht ontstaan kansen voor actief gebruik van de openbare ruimte.

Zon nodigt uit tot bewegen

Zonlicht is niet alleen gezond vanwege de aanmaak van vitamine D, het verhoogt ook de aantrekkelijkheid van een plek om in te bewegen. Vooral in de lente, herfst en vroege ochtenduren is een zonnige plek juist prettig en uitnodigend. Kinderen gaan eerder naar buiten, blijven langer buiten én zijn er actiever. “Bewegen begint met zin hebben om buiten te zijn. Een zonnige plek helpt daar enorm bij,” zegt een ontwerper van Speeltotaal, dat speel- en beweegplekken ontwikkelt door heel Nederland.

Slimme inrichting voor zon en spel

Het draait om balans. Een beweegvriendelijke plek hoeft niet automatisch vol schaduw te liggen. Door bewuste keuzes te maken in oriëntatie, materiaalgebruik en inrichting ontstaat een omgeving die uitnodigt tot klimmen, rennen, fietsen en ontdekken – zonder dat het te heet of oncomfortabel wordt.

Bijvoorbeeld in Emmeloord, waar een nieuwe speelplek juist bewust in een open veld is geplaatst. "We wilden ruimte en zon", aldus de betrokken ontwerper. "Door te kiezen voor lichte ondergronden, natuurlijke materialen en speelaanleidingen op gras, blijft het speelcomfort behouden, ook in de zon."

Ontwerpprincipes voor zonrijke beweegplekken

Voor beweegvriendelijke openbare ruimte waarin zon een actieve rol speelt, gelden een paar aandachtspunten:

gericht gebruik van ochtend- en middagzon voor optimale benutting
materialen die niet snel opwarmen, zoals hout of rubber
grote open zones voor vrij spel en beweging
strategische plaatsing van zitplekken en rustzones in halfschaduw
ruimte voor dynamisch gebruik zonder fysieke obstakels

Meer dan comfort: ook gedrag

Zonnige plekken beïnvloeden gedrag. Mensen blijven langer, zoeken contact en bewegen meer. In woonwijken of rondom scholen kan een bewuste zonoriëntatie zorgen voor hogere gebruiksintensiteit van beweegruimte, mits goed ontworpen.

Tegelijk is variatie essentieel. Een afwisseling tussen zon en schaduw geeft gebruikers keuzevrijheid, afhankelijk van moment, activiteit en weersomstandigheden. Zo wordt de buitenruimte flexibel inzetbaar en inclusiever.

Zon als onderdeel van beweegvriendelijk beleid

Met de groeiende aandacht voor klimaatadaptatie én gezondheid groeit de behoefte aan doordacht ontwerp. Niet alleen verkoeling, maar ook zonlicht verdient een plek in het gesprek over beweegvriendelijke ruimte. Ontwerpers en beleidsmakers die slim omgaan met licht en oriëntatie kunnen zo het verschil maken tussen een lege speelplek en een levendige ontmoetings- en beweegomgeving.

Dit artikel verscheen eerder bij Kenniscentrum Sport en Bewegen