Omgevingswet biedt kansen voor buitenspelen

"De Omgevingswet daagt ons, professionals die werken aan de leefomgeving, uit om vroegtijdig de samenwerking op te zoeken met elkaar. In de praktijk zie je dat veel ruimtelijke sectoren, zoals milieu, water, ruimtelijke ordening, infrastructuur, veelal afzonderlijk opereren. Het zijn specialistische vakgebieden met eigen regels, besluiten, planvormen, kennis, taken en verantwoordelijkheden.

Bij het beheer of de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving komen deze thema’s echter samen en dient men belangen en plannen op elkaar af te stemmen. Wanneer iedereen vasthoudt aan het eigen belang dan is het vinden van een gezamenlijke oplossing moeilijk. Het centraal stellen van opgaven die in de fysieke leefomgeving spelen, zoals klimaatadaptatie of de energietransitie, biedt wel ruimte voor afstemming en samenhang. Dit klinkt eenvoudig, maar vraagt heel wat van professionals die gewend zijn om meer zelfstandig te opereren." 

Wat vind jij de belangrijkste winstpunten van de Omgevingswet? 

"Naast de andere manier van werken is een groot winstpunt de toenemende afwegingsruimte voor maatwerk. Ruimtelijke opgaven en dynamiek binnen Nederland verschillen behoorlijk. De Omgevingswet biedt meer ruimte om met lokale en regionale verschillen om te gaan. In sommige gebieden wil je meer rechtszekerheid, in andere gebieden meer flexibiliteit. Dit vraagt van professionals ook om vertrouwen, in elkaar en in andere belanghebbenden."

Wat zijn de risico’s van de Omgevingswet? 

"Op het eerste gezicht verandert er heel veel met de komst van de Omgevingswet. De daadwerkelijke impact is echter grotendeels afhankelijk van de mensen die ermee aan de slag moeten. Het gevaar is dat de uitvoering terugvalt in de oude modus en niet inzet op de nieuwe manier van (samen)werken. Dit wordt ook in de hand gewerkt door de opzet van de wet. In het ontwikkelproces is veel aandacht besteed aan de technisch-inhoudelijke kant van de Omgevingswet (de regels, besluiten, etcetera) maar minder aan de nieuwe manier van denken en werken, terwijl de uitdaging hier juist het grootst is."  

Stimuleert de Omgevingswet participatie? 

"De Omgevingswet stimuleert samenwerking tussen stakeholders: markt, overheid, maatschappij. Enerzijds omdat dit leidt tot betere plannen en besluiten, anderzijds om bezwaar- en beroepsprocedures te verminderen. De wijze waarop dit moet plaatsvinden, is niet voorgeschreven en wordt aan de praktijk zelf overgelaten." 

Biedt de Omgevingswet meer kansen voor buitenspelen?   

"In theorie draagt de Omgevingswet eraan bij om alle belangen in de fysieke leefomgeving beter mee te nemen in de plan- en besluitvorming. In de praktijk is de fysieke leefomgeving in Nederland zo complex dat dit speelveld moeilijk te overzien is.

Er zullen altijd ‘winnaars’ en ‘verliezers’ blijven. Het is dus ook niet vanzelfsprekend dat een belang zoals ‘spelen’ goed wordt meegenomen. Uitdaging aan de professionals die met dit thema bezig zijn is om de touwtjes zelf in handen te nemen, belangen te concretiseren, het gesprek aan te gaan met medegebruikers van de ruimte, kortom: jezelf te profileren binnen het speelveld."

 
Welke ruimte bieden de nieuwe instrumenten om deze belangen te concretiseren en te  formaliseren?  

"Met enkele instrumenten, zoals de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan, wordt momenteel druk geoefend en geëxperimenteerd. De Omgevingsvisie is een integrale ruimtelijke visie op de leefomgeving, breder dus dan de ruimtelijke structuurvisie zoals we die nu kennen. Wanneer een onderwerp op de agenda van de Omgevingsvisie staat, leidt dit tot bewustwording en een grotere kans dat het wordt meegenomen in de plan- en besluitvorming.

Dit kan zich bijvoorbeeld uiteindelijk vertalen in concrete regels en voorschriften op het gebied van spelen in het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan vervangt het bestemmingsplan, met dit verschil dat je meer kunt regelen en vastleggen in het Omgevingsplan, ook op het gebied van spelen. Wat je regelt is aan jezelf om te bepalen, maar wel in samenhang met alle andere aspecten van ‘spelen’ in de leefomgeving."  

 
Participatie verloopt niet altijd soepel, zeker niet als het gaat om jongeren. Hoe organiseer je een succesvol participatietraject? 

"Jongeren (en dan met name onder de jaar) zijn een bijzondere doelgroep, waarschijnlijk omdat zij hun directe belang in de leefomgeving niet goed inzien en begrijpen wat er allemaal speelt. Deze onbevangenheid biedt tegelijkertijd juist veel ruimte voor creatieve oplossingen.

Participatie zou op lokaal niveau georganiseerd kunnen worden bijvoorbeeld via scholen (denk aan bestaande initiatieven als de Geoweek) en buurthuizen, waarbij aan de hand van concrete ruimtelijke vraagstukken, waar jongeren een belang bij hebben, hun betrokkenheid wordt gezocht. Organiseer dit op een wijze die voor jongeren aansprekend is, dus geen ‘bewonersavond’- achtige constructies met presentaties, koffie en thee, maar door bijvoorbeeld in interactieve workshops aan de slag te gaan met ontwerpen van de ruimte, of het zien van dwarsverbanden. App’s/Serious Games, zoals Buurtje Bouwen, kunnen hierbij helpen. Maar niet alleen jongeren moeten geactiveerd. Met de nieuwe Omgevingswet moet alle belanghebbenden aan de slag!