We hebben andere perspectieven nodig om genereuze plekken te maken

Tijdens 10th Child in the City World Conference in Dublin organiseerden Gooitske Zijlstra, van gooitz, en Marlies de Jong - van der Hilst, van De Kleine Gast, de fieldtrip Through the Tunnel, een fietsexcursie door de stad, met beleidsmakers, stedenbouwkundigen, ontwerpers, onderzoekers en verkeerskundigen, onder leiding van een groep schoolkinderen en de fietsburgemeester. “Al fietsend door het centrum van Dublin ervaarden deelnemers van heel dichtbij hoe kinderen naar hun stad kijken en hoe ze de stad beleven. Dat levert kennis op voor de ontwikkeling van kindvriendelijke openbare ruimten.” 

Gooitske Zijlstra kijkt met plezier terug op de fieldtrip in Dublin. “Deelnemers waren enthousiast, we kregen veel complimenten. Voor professionals was het echt een ontdekkingstocht. Op de fiets door de stad van kinderen horen hoe ze hun stad beleven. Professionals leerden kijken met de blik  van een kind. Wat als je slechts één meter lang bent, niet kan horen waar geluiden vandaan komen, je last hebt van tunnelzicht, en snel bent afgeleid? Hoe ervaar je dan een gevoel van plaats?” Gooitske merkte aan de hand van gesprekken met deelnemers dat de tocht veel had losgemaakt. “Je zag ontwerpers denken:  ‘wat als je door de ogen van een kind kijkt naar de ruimte, naar een plek, wat zie je dan? En: krijg je dan andere inzichten, en maak je dan andere (ontwerp) keuzes?  Door die vragen - en het op zoek gaan naar antwoorden – daar zat de winst van de fieldstrip.”  

Portfolio 

De fieldstrip in Dublin sluit goed aan op het portfolio en de activiteiten van Gooitske: “Wat gooitz ambieert, is dat bij maatschappelijke opgaven gebruik wordt gemaakt van het perspectief van kinderen van 6-12 jaar. Kennis, uitdagingen en ervaringen van kinderen zijn van grote waarde om genereuze en toekomstige plekken te bedenken en te ontwikkelen. Het meenemen van de perceptie van kinderen, met oog voor hun welzijn en hun ontwikkeling, verbetert het fysieke ontwerp en bevordert inclusie en deelname aan gebruik en comfort in steden, dorpen, landelijke gebied en op plekken in het algemeen.” 

Meerdere doelgroepen 

Gooitske kijkt in haar werk verder dan kinderen van 6-12 jaar, ze wijst op andere doelgroepen:  “Hoe verwelkomend is de stad, een dorp, een buitengebied of een plek voor mensen uit diverse doelgroepen. Niet alleen voor kinderen van 6-12 jaar. Diversiteit is een belangrijk en steeds urgenter thema. Zo groeit de afgelopen jaren niet alleen de aandacht voor culturele diversiteit, maar ook voor gender- en seksuele diversiteit. Hoe beleven deze groepen de bebouwde ruimte en de publieke ruimte?  Nog te vaak wordt er, net als voor kinderen, ook vóór deze groepen gedacht, zonder ze te raadplegen. Dat moet anders en ook voor die doelgroepen hebben we andere perspectieven nodig, als voorwaarde om te komen tot genereuze plekken.” 

Praktijk 

Het nieuwe perspectief vindt gehoor bij overheden, maar dar gaat niet vanzelf. Gooitske: “De praktijk is weerbarstig. Het vereist lef en inzet van ambtenaren, planologen en stedenbouwkundigen om kinderen centraal te stellen, en om naar hun mening te luisteren, en om beleid en beslissingen te implementeren die aan behoeften van kinderen voldoen – en om af te zien van het traditionele standpunt dat wij als volwassenen wel weten wat kinderen nodig hebben.” Met die visie krijgt Gooitske voet aan de grond bij veel overheden. Onder andere provincies Overijssel en Gelderland hebben de handschoen opgepakt. “In die provincies zijn we gestart met tientallen proeftuinen verkeer door de ogen van kinderen van 6-12 jaar. In deze proeftuinen (in grote steden, dorpen en buitengebied) hebben we kinderen de baas gemaakt van het verkeer. In het kader van de Startbijeenkomst Novi Regio Zwolle hebben wij, met een grote groep kinderen, met Henk Ovink, watergezant van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, en Deltacommissaris Peter Glas het thema waterbewustzijn (te vies, te veel en te weinig water) en klimaatadaptatie in je eigen leefomgeving besproken.” 

Proces 

Een proces voor een nieuw perspectief begint voor Gooitske altijd met de vraag aan de opdrachtgever: durf jij kinderen serieus te nemen In het hele proces? En aansluitend de vraag: kom jij je belofte na?” “Ik zeg altijd, als instemming met het nieuwe perspectief tot aan de tekening is, dan neem ik de opdracht niet aan. Als opdrachtgevers het kindperspectief écht omarmen en belangrijk vinden, dan nemen ze een door een kind bedacht idee serieus en laten ze de essentie van het idee intact.” Gooitske vervolgt: “Voorwaarde is dat kinderen gedurende het gehele proces betrokken zijn. Werk je met kinderen in de leeftijd van 6-12 jaar dan heb je te maken met een aantal basisregels. Je moet bijvoorbeeld helder aangeven welke tijdsinvestering je vraagt, en het tijdstip waarop en de plaats waar je gaat werken. Ook betrek ik lerende partners bij het proces omdat het belangrijk is om samen te leren én partijen te betrekken waarvan kinderen vinden dat ze hun ideeën en oplossingen moeten horen. Van opdrachtgevers vragen we nauwe betrokkenheid.”

Lerende partners die Gooitske bij een project betrekt zijn in elk project en voor elk onderwerp weer anders. “Maar wel altijd de opdrachtgever, en, als het een project is in een schoolomgeving, de buren, of als ik werk met Minecraft, dan is bijvoorbeeld het Kadaster een partner om input te leveren voor de plots. Maar ook de wegenbouwer, burgemeesters, gedeputeerden of wethouders, stedenbouwers, wijkmanagers, verkeerskundigen, programmamanagers, een boswachter, een politieagent, een onderwijsinstelling, een kunstenaar, een beleidsmedewerker, een buschauffeur  et cetera kunnen lerende partners zijn. En dan heb je natuurlijk nog de lerende partners die door de kinderen worden aangedragen.”